[PDF] Universe and Solar System in Telugu Notes | Parmar SSC + Lucent

ఈ Universe and Solar System in Telugu Notes Parmar SSC మరియు Lucent Books ఆధారంగా రూపొందించబడ్డాయి మరియు ఈ పోస్ట్‌లో డౌన్‌లోడ్ కోసం అందుబాటులో ఉన్నాయి.

విశ్వం మరియు ఖగోళ శాస్త్రం (UNIVERSE & ASTRONOMY)

• విశ్వ అధ్యయనాన్ని → కాస్మాలజీ (Cosmology) అంటారు.
• ఖగోళ వస్తువులను అధ్యయనం చేసే శాస్త్ర శాఖ → ఖగోళ శాస్త్రం (Astronomy).
• విశ్వం అనేక గ్యాలక్సీలు (Galaxies) కలిగి ఉంటుంది. ప్రతి గ్యాలక్సీ అనేక సౌర కుటుంబాలు (Solar Systems) కలిగి ఉంటుంది.

విశ్వం యొక్క ఆవిర్భావం (ORIGIN OF UNIVERSE)

బిగ్ బ్యాంగ్ సిద్ధాంతం (Big Bang Theory)

• జార్జ్ లెమైట్రే (George Lemaître) 1927లో ప్రతిపాదించి, 1931లో ప్రచురించారు.
• దీనిని బిగ్ బ్యాంగ్ పేలుడు సిద్ధాంతం (Big Bang Explosion Theory) అని కూడా అంటారు.
• విశ్వం అత్యంత వేడి మరియు అత్యంత సాంద్రత కలిగిన ఒకే బిందువు (Singularity) నుండి ఉద్భవించింది.
• బిగ్ బ్యాంగ్ సుమారు 13.8 Billion Years క్రితం జరిగింది.
• దీని ఫలితంగా గ్యాలక్సీలు, నక్షత్రాలు మరియు ఇతర ఖగోళ వస్తువులు ఏర్పడ్డాయి.

స్టెడీ స్టేట్ సిద్ధాంతం (Steady State Theory)

• Fred Hoyle, Hermann Bondi మరియు Thomas Gold ప్రతిపాదించారు.
• విశ్వం నిరంతరం విస్తరిస్తూనే ఉంటుంది, కానీ దాని సగటు లక్షణాలు మారవు.

గ్యాలక్సీ (GALAXY)

• నక్షత్రాలు, వాయువులు, ధూళి మరియు Dark Matter గురుత్వాకర్షణ శక్తి వల్ల కలిసి ఉండే భారీ సమూహాన్ని గ్యాలక్సీ అంటారు.
• మన గ్యాలక్సీ → Milky Way (ఆకాశగంగ).
• Milky Way బిగ్ బ్యాంగ్ తర్వాత ఏర్పడింది.
• Milky Way కు సమీప గ్యాలక్సీ → Andromeda Galaxy.
• మన సౌర కుటుంబం Orion Arm (Orion Spur) లో ఉంది.

సౌర కుటుంబం యొక్క ఆవిర్భావం (ORIGIN OF SOLAR SYSTEM)

• సౌర కుటుంబం సుమారు 4.5 Billion Years క్రితం ఏర్పడింది.
• వాయువు మరియు ధూళి మేఘం కుంచించుకొని Solar Nebula అనే భ్రమణ డిస్క్‌గా మారింది.
• గురుత్వాకర్షణ వల్ల మధ్యలో సూర్యుడు ఏర్పడగా, మిగిలిన పదార్థం గ్రహాలుగా మారింది.
• ధూళి మరియు వాయువు కలిసి Planetesimals ఏర్పడి, అవి గ్రహాలుగా మారాయి.
• ఇది అత్యంత విస్తృతంగా అంగీకరించబడిన సిద్ధాంతం.
• సూర్యునిలో శక్తి Fusion of Hydrogen Nuclei ద్వారా ఉత్పత్తి అవుతుంది.

Planetesimal Theory

• Thomas C. Chamberlin మరియు Forest Ray Moulton 1905లో ప్రతిపాదించారు.

Nebular Hypothesis

• Immanuel Kant 1755లో ప్రతిపాదించారు.
• Pierre-Simon Laplace 1796లో విస్తరించారు.
• భూమి వయస్సు → 4.5 Billion Years.

సౌర కుటుంబం (SOLAR SYSTEM)

• మొత్తం గ్రహాలు → 8
• బౌన గ్రహాలు (Dwarf Planets) → 5
• సూర్యుడు సౌర కుటుంబం మధ్యలో ఉంటాడు.
• సూర్యుడు భూమికి అత్యంత సమీప మరియు ప్రకాశవంతమైన నక్షత్రం.
• సౌర కుటుంబం మొత్తం ద్రవ్యరాశిలో సూర్యుడి వాటా → 99.86%.

Copernicus Theory (1543) / Heliocentric Theory

• Nicolaus Copernicus ప్రతిపాదించారు.
• సూర్యుడు కేంద్రంలో ఉండి, గ్రహాలు దాని చుట్టూ పరిభ్రమిస్తాయని చెబుతుంది.

ఖగోళ వస్తువులు (CELESTIAL BODIES)

• గ్రహాలు, నక్షత్రాలు, చంద్రులు, గ్రహశకలాలు, తోకచుక్కలు, Meteoroids, Meteors, Meteorites మరియు గ్యాలక్సీలు ఖగోళ వస్తువులు.

Luminous Bodies

• స్వయంగా కాంతిని విడుదల చేసే వస్తువులు.
• ఉదాహరణ → Stars.

Non-Luminous Bodies

• స్వయంగా కాంతిని విడుదల చేయని వస్తువులు.
• ఉదాహరణ → Moon, Comets, Asteroids, Meteoroids, Meteors, Meteorites.

తోకచుక్కలు (COMETS)

• సూర్యుని చుట్టూ తిరిగే పెద్ద మంచు వస్తువులు.
• ధూళి, రాళ్లు మరియు నీరు, Carbon Dioxide, Ammonia, Methane వంటి ఘనీభవించిన వాయువులతో తయారవుతాయి.

Halley’s Comet

• ప్రతి 76 Years కు ఒకసారి కనిపిస్తుంది.
• చివరిసారి 1986లో కనిపించింది.
• మళ్లీ 2061లో కనిపించనుంది.

గ్రహశకలం (ASTEROID)

• సూర్యుని చుట్టూ తిరిగే రాతి, లోహ లేదా మంచు వస్తువు.

Meteoroid

• సూర్యుని చుట్టూ తిరిగే చిన్న రాతి లేదా లోహ ఖగోళ వస్తువు.
• Asteroids కంటే చిన్నది.
• పరిమాణం ధూళి కణం నుండి 1 Meter వరకు ఉంటుంది.

Meteor

• Meteoroid భూమి వాతావరణంలోని Mesosphere లోకి ప్రవేశించి కాలిపోతే దానిని Meteor (Shooting Star) అంటారు.
• Quadrantids Meteor Shower జనవరి ప్రారంభంలో కనిపిస్తుంది.

Meteorite

• Meteoroid పూర్తిగా కాలిపోకుండా భూమి ఉపరితలానికి చేరితే దానిని Meteorite అంటారు.

సూర్యుడు (THE SUN)

• సౌర కుటుంబంలోని ఏకైక నక్షత్రం.
• సౌర కుటుంబానికి శక్తి కేంద్రం (Powerhouse of the Solar System).

సంయోజనం (Composition)

• Hydrogen → 73%
• Helium → 25%
• Other Elements → 2%
• భూమి నుండి దూరం → 149.6 Million km
• కాంతి వేగం → 3 Lakh km/Second
• సూర్యకాంతి భూమికి చేరడానికి పట్టే సమయం → 8 Minutes 20 Seconds
• ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత (Photosphere) → 5800 K (~5600°C)
• కేంద్ర ఉష్ణోగ్రత → 15.7 Million K

నక్షత్ర సమూహాలు (CONSTELLATIONS)

• రాత్రి ఆకాశంలో ఒక నిర్దిష్ట ఆకారాన్ని ఏర్పరచే నక్షత్రాల సమూహాన్ని Constellation అంటారు.
• ప్రతి Constellation ఒక Asterism ను ఏర్పరుస్తుంది.

Ursa Major

• Great Bear మరియు Saptarishi అని కూడా పిలుస్తారు.
• ఇందులో Big Dipper Asterism ఉంటుంది.

Cassiopeia

• W ఆకారంలో ఉండే నక్షత్ర సమూహం.
• అత్యంత ప్రకాశవంతమైన నక్షత్రం → Schedar (Alpha Cassiopeiae).

Cygnus

• శిలువ ఆకారంలో ఉండే ప్రసిద్ధ ఉత్తర నక్షత్ర సమూహం.

Sagittarius

• విల్లు మరియు బాణం ఆకారంలో ఉండే నక్షత్ర సమూహం.

Orion (The Hunter)

• శీతాకాలంలో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
• అత్యంత ప్రకాశవంతమైన నక్షత్రం → Rigel.
• రాత్రి ఆకాశంలో అత్యంత ప్రకాశవంతమైన నక్షత్రం → Sirius.
• సూర్యుని తరువాత భూమికి అత్యంత సమీప నక్షత్రం → Proxima Centauri.

ఖగోళ దూర ప్రమాణాలు (ASTRONOMICAL DISTANCE UNITS)

Light Year

• కాంతి ఒక సంవత్సరంలో ప్రయాణించే దూరం.
• 1 Light Year = 9.461 × 10¹² km

Parsec

• 1 Parsec = 3.26 Light Years

సూర్యుని పొరలు (LAYERS OF THE SUN)

Photosphere

• సూర్యుని కనిపించే ఉపరితలం.

Chromosphere

• Photosphere పైన ఉండే ఎరుపు రంగు పొర.

Corona

• సూర్యుని వాతావరణంలోని బాహ్య పొర.
• సంపూర్ణ సూర్యగ్రహణ సమయంలో మాత్రమే కనిపిస్తుంది.
• Photosphere కంటే ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత కలిగి ఉంటుంది.

గ్రహాలు (PLANETS)

Terrestrial Planets (Inner Planets)

• Mercury, Venus, Earth, Mars
• పరిమాణంలో చిన్నవి.
• రాతి పదార్థాలతో తయారైనవి.
• ఘన ఉపరితలం కలిగి ఉంటాయి.
• సూర్యునికి దగ్గరగా ఉంటాయి.
• తక్కువ లేదా ఎలాంటి ఉపగ్రహాలు ఉండవు.
• వలయాలు ఉండవు.

Jovian Planets (Outer Planets)

• Jupiter, Saturn, Uranus, Neptune
• పరిమాణంలో చాలా పెద్దవి.
• వాయు పదార్థాలతో తయారైనవి.
• ఘన ఉపరితలం ఉండదు.
• సూర్యునికి దూరంగా ఉంటాయి.
• అనేక ఉపగ్రహాలు కలిగి ఉంటాయి.
• వలయ వ్యవస్థలు ఉంటాయి.

Gas Giants

• Jupiter, Saturn

Ice Giants

• Uranus, Neptune

Mercury

• సూర్యునికి అత్యంత సమీప గ్రహం.
• సౌర కుటుంబంలోని అతి చిన్న గ్రహం.
• వ్యాసం → 4,900 km
• అత్యంత వేగంగా పరిభ్రమించే గ్రహం.
• కక్ష్య వేగం → 172,300 km/hour (47 km/s)
• పరిభ్రమణ కాలం → 88 Days
• గణనీయమైన వాతావరణం లేదు.
• సహజ ఉపగ్రహాలు లేవు.

Venus

• సౌర కుటుంబంలో అత్యంత వేడిగా ఉండే గ్రహం.
• Earth’s Twin అని పిలుస్తారు.
• సౌర కుటుంబంలో అత్యంత ప్రకాశవంతమైన గ్రహం.
• ఉదయం మరియు సాయంత్రం సమయంలో కంటితో చూడవచ్చు.
• అత్యంత నెమ్మదిగా భ్రమణం చేసే గ్రహం.
• భ్రమణ కాలం → 243 Earth Days
• Sulphuric Acid (H₂SO₄) మేఘాలతో కప్పబడి ఉంటుంది.
• ఇతర పేర్లు → Morning Star, Evening Star, Lucifer
• సహజ ఉపగ్రహాలు లేవు.
• తూర్పు నుండి పడమరకు భ్రమణం చేస్తుంది.
• అన్ని గ్రహాలకు ఉపగ్రహాలు ఉన్నాయి; Mercury మరియు Venus మాత్రమే మినహాయింపు.
• అన్ని గ్రహాలు పడమర నుండి తూర్పుకు భ్రమణం చేస్తాయి; Venus మరియు Uranus మాత్రమే తూర్పు నుండి పడమరకు భ్రమణం చేస్తాయి.

Earth

• జీవం ఉన్న ఏకైక తెలిసిన గ్రహం.
• Blue Planet అని పిలుస్తారు.
• సుమారు 70% భాగం నీటితో కప్పబడి ఉంటుంది.
• ఒక సహజ ఉపగ్రహం → Moon
• అన్ని గ్రహాలలో అత్యధిక సాంద్రత → 5.5 g/cm³
• భూమికి అత్యంత సమీప గ్రహం → Venus

Mars

• Red Planet అని పిలుస్తారు.
• Mercury తరువాత రెండవ అతి చిన్న గ్రహం.
• సహజ ఉపగ్రహాలు → Phobos మరియు Deimos
• పలుచని వాతావరణం, లోయలు, గుంతలు, ఎడారులు మరియు మంచు టోపీలు కలిగి ఉంటుంది.
• Olympus Mons సౌర కుటుంబంలో అతిపెద్ద అగ్నిపర్వతం మరియు ఎత్తైన పర్వతం.
• ఎత్తు → 22–25 km
• అంగారక గ్రహంలోని ఒక రోజు → 24 Hours 37 Minutes

Asteroid Belt

• Mars మరియు Jupiter మధ్యలో ఉంది.
• Pandit Jasraj Asteroid → 2006 VP32
• Bennu పై NASA యొక్క OSIRIS-REx Mission అధ్యయనం చేసింది.

Jupiter

• సౌర కుటుంబంలోని అతిపెద్ద గ్రహం.
• అత్యంత వేగవంతమైన భ్రమణం → 9 Hours 55 Minutes
• వాతావరణం ప్రధానంగా Hydrogen మరియు Helium తో ఉంటుంది.
• Moon మరియు Venus తరువాత మూడవ అత్యంత ప్రకాశవంతమైన వస్తువు.
• Great Red Spot అనే భారీ తుఫాను ఉంది.
• 95 తెలిసిన ఉపగ్రహాలు ఉన్నాయి.
• ప్రధాన ఉపగ్రహాలు → Io, Europa, Ganymede, Callisto
• వీటిని Galilean Moons అంటారు.
• Ganymede సౌర కుటుంబంలో అతిపెద్ద ఉపగ్రహం.

Saturn

• సౌర కుటుంబంలోని రెండవ అతిపెద్ద గ్రహం.
• మంచు మరియు రాతి కణాలతో కూడిన వలయాల కోసం ప్రసిద్ధి చెందింది.
• అతి తక్కువ సాంద్రత కలిగిన గ్రహం → 0.69 g/cm³
• సిద్ధాంతపరంగా నీటిపై తేలగలదు.
• 274 తెలిసిన ఉపగ్రహాలు ఉన్నాయి.
• అతిపెద్ద ఉపగ్రహం → Titan
• Titan మరియు Enceladus లలో జీవం ఉండే అవకాశం ఉంది.
• Christiaan Huygens 1655లో శని వలయాలను కనుగొన్నారు.
• Giovanni Cassini 1675లో వలయాల మధ్య ఖాళీని కనుగొన్నారు.
• భ్రమణ కాలం → 11 Hours.

Uranus

• Green Planet అని పిలుస్తారు.
• వాతావరణంలో ఉన్న Methane (CH₄) కారణంగా ఆకుపచ్చని రంగులో కనిపిస్తుంది.
• William Herschel 1781లో కనుగొన్నారు.
• వాతావరణం ప్రధానంగా Hydrogen మరియు Helium తో కూడి ఉంటుంది. అదనంగా Water, Ammonia మొదలైనవి కూడా ఉంటాయి.
• సౌర కుటుంబంలో అత్యంత చల్లని గ్రహ వాతావరణం కలిగి ఉంది.
• కనీసం 27 ఉపగ్రహాలు ఉన్నాయి.
• ముఖ్యమైన ఉపగ్రహాలు → Miranda, Ariel, Umbriel
• దీని అక్షం 98° వంగి ఉంటుంది.
• అందువల్ల దీనిని Rolling Planet లేదా Lopsided Planet అని పిలుస్తారు.
• భ్రమణ కాలం → 17 Hours
• తూర్పు నుండి పడమరకు భ్రమణం చేస్తుంది.

Neptune

• సూర్యునికి అత్యంత దూరంగా ఉన్న గ్రహం.
• పరిభ్రమణ కాలం → 165 Years
• భ్రమణ కాలం → 16 Hours
• Methane కారణంగా నీలి రంగులో కనిపిస్తుంది.
• వాతావరణం ప్రధానంగా Hydrogen మరియు Helium తో కూడి ఉంటుంది.
• సౌర కుటుంబంలో అత్యంత గాలులు వీచే గ్రహం (Windiest Planet).
• Johann Galle మరియు Urbain Le Verrier 1846లో కనుగొన్నారు.
• గణిత అంచనాల ద్వారా కనుగొనబడిన మొదటి గ్రహం.
• 14 ఉపగ్రహాలు ఉన్నాయి.
• అత్యంత ప్రసిద్ధ ఉపగ్రహం → Triton
• మసక వలయాలు (Faint Rings) ఉన్నాయి.

పరిమాణం ఆధారంగా గ్రహాల క్రమం (PLANETS IN DECREASING ORDER OF SIZE)

Jupiter → Saturn → Uranus → Neptune → Earth → Venus → Mars → Mercury

Moon

• భూమి యొక్క ఏకైక సహజ ఉపగ్రహం.
• ఇది ఒక Non-Luminous Body.
• వ్యాసార్థం → 1.74 × 10⁶ m (1,740 km)
• చంద్రుని చుట్టూ ఉన్న పలుచని వాయు పొరను Lunar Exosphere అంటారు.
• చంద్రకాంతి భూమికి చేరడానికి 1.26 Seconds పడుతుంది.
• భూమి మరియు చంద్రుని మధ్య దూరం → 384,000 km
• చంద్రునిపై గురుత్వాకర్షణ → భూమి గురుత్వాకర్షణలో 1/6
• చంద్రుని ఒక వైపు (Near Side) మాత్రమే సాధారణంగా భూమి నుండి కనిపిస్తుంది.
• Rotation Period = Revolution Period = 27.3 Days
• చంద్రునిపై అత్యంత ఎత్తైన ప్రదేశం → Mons Huygens (Formerly Mt. Leibniz)

సౌర మరియు చంద్ర మిషన్లు (SOLAR AND LUNAR MISSIONS)

Aditya-L1

• భారతదేశపు తొలి సౌర పరిశీలన మిషన్.
• ISRO ద్వారా ప్రయోగించబడింది.
• సూర్యుని అధ్యయనం చేయడానికి పంపబడింది.
• L1 Lagrange Point వద్ద ఉంది.

Lagrange Points

• రెండు భారీ ఖగోళ వస్తువుల గురుత్వాకర్షణ శక్తులు మరియు కేంద్రాభిముఖ శక్తి సమతుల్యం అయ్యే స్థానాలను Lagrange Points అంటారు.
• మొత్తం 5 Lagrange Points (L1–L5) ఉన్నాయి.

Chandrayaan-3

• ISRO యొక్క మూడవ చంద్ర అన్వేషణ మిషన్.
• Lander → Vikram
• Rover → Pragyan
• Landing Site → Shiv Shakti Point
• చంద్రుని Lunar South Pole సమీపంలో విజయవంతంగా దిగింది.

International Astronomical Union (IAU)

• ప్రధాన కార్యాలయం → Paris, France

Kuiper Belt

• Neptune కక్ష్యకు అవతల ఉన్న వలయాకార ప్రాంతం.
• ఇందులో Asteroids, Comets మరియు Dwarf Planets ఉంటాయి.
• Pluto Kuiper Belt సభ్యుడు.

Pluto

• Clyde Tombaugh కనుగొన్నారు.
• IAU 2006లో Pluto ను గ్రహాల జాబితా నుండి తొలగించింది.
• ప్రస్తుతం ఇది Dwarf Planet గా వర్గీకరించబడింది.
• అతిపెద్ద ఉపగ్రహం → Charon
• మొత్తం ఉపగ్రహాలు → 5
• పరిభ్రమణ కాలం → 248 Earth Years
• దీని కక్ష్య Neptune కక్ష్యతో కలుస్తుంది.

Dwarf Planets యొక్క 3 లక్షణాలు

1. సూర్యుని చుట్టూ పరిభ్రమించాలి.
2. దాదాపు గోళాకార ఆకారం కలిగి ఉండాలి.
3. తమ కక్ష్యలోని ఇతర శకలాలను తొలగించలేకపోవాలి.

Major Dwarf Planets

Pluto

• అతిపెద్ద మరియు అత్యంత ప్రకాశవంతమైన Dwarf Planet.

Eris

• రెండవ అతిపెద్ద Dwarf Planet.

Makemake

• మూడవ అతిపెద్ద Dwarf Planet.
• పరిభ్రమణ కాలం → 310 Years

Haumea

• Kuiper Belt లో అత్యంత వేగంగా భ్రమణం చేసే Dwarf Planet.

Ceres

• Asteroid Belt లో ఉన్న ఏకైక Dwarf Planet.

International Space Station (ISS)

• భూమి చుట్టూ ఒక ప్రదక్షిణ పూర్తి చేయడానికి 90–93 Minutes పడుతుంది.

ముఖ్యమైన పదాలు (IMPORTANT TERMS)

Supernova

• ఒక నక్షత్రం పేలిపోవడం.

Pulsar

• వేగంగా భ్రమణం చేసే Neutron Star.

Black Hole

• అత్యంత బలమైన గురుత్వాకర్షణ కలిగిన అంతరిక్ష ప్రాంతం; అక్కడి నుండి కాంతి కూడా బయటకు రాలేదు.

Van Allen Radiation Belts

• భూమిని చుట్టుముట్టిన ఆవేశిత కణాల 2 సమకేంద్ర వలయాలు.