Parmar SSC Fatman + Lucent ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ Geography Notes PDF: The Earth, Latitude & Longitude in Punjabi ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰੋ। ਇਹ ਨੋਟਸ SSC, Railway, WBCS, UPSC ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ।
THE EARTH
Shape of Earth
Earth ਦਾ ਆਕਾਰ Geoid ਜਾਂ Oblate Spheroid ਹੈ (ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਚਪਟਾ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਉਭਰਿਆ ਹੋਇਆ)।
Reason: Centrifugal force (Earth ਦੀ rotation ਕਾਰਨ)।
Radius of Earth
Equatorial Radius: 6378 km
Polar Radius: 6357 km
Mean Radius: 6371 km
Circumference of Earth
Polar Circumference: 40,007.863 km
Equatorial Circumference: 40,075 km
Mean Circumference: 40,040 km
Equatorial Speed > Polar Speed
Equatorial Radius > Polar Radius
Equatorial Circumference > Polar Circumference
(ਇਹ ਸਭ ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ Earth Equator ‘ਤੇ ਉਭਰੀ ਹੋਈ ਅਤੇ Poles ‘ਤੇ ਚਪਟੀ ਹੈ।)
23½° N – Tropic of Cancer
Rotation of Earth
Earth ਆਪਣੀ ਧੁਰੀ (axis) ‘ਤੇ West ਤੋਂ East (Anticlockwise) ਵੱਲ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ।
Earth ਦੀ ਇੱਕ Rotation = 23 Hours 56 Minutes 4 Seconds
Rotational speed Equator ‘ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਤੇ Poles ‘ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Earth ਦੀ ਆਪਣੀ ਧੁਰੀ ‘ਤੇ rotation ਕਾਰਨ Day and Night ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Revolution of Earth
Earth Sun ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ elliptical orbit ਵਿੱਚ revolution ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਇੱਕ Revolution = 365 Days 6 Hours 9 Minutes 9 Seconds
Orbital Speed = 29.8 km/sec
Mercury ਦੀ Orbital Speed ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।
Neptune ਦੀ Orbital Speed ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ।
Earth ਦਾ Sun ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ revolution ਅਤੇ ਇਸਦੀ axis ਦਾ tilt Seasons ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ।
Distance of Earth from Sun and Moon
Sun
ਕਿਸੇ ਗ੍ਰਹਿ ਦੇ orbit ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਿੰਦੂ ਜਿੱਥੇ ਉਹ Sun ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ Perihelion ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3rd January ਨੂੰ Earth Sun ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (147 Million km)।
ਕਿਸੇ ਗ੍ਰਹਿ ਦੇ orbit ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਿੰਦੂ ਜਿੱਥੇ ਉਹ Sun ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ Aphelion ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
4th July ਨੂੰ Earth Sun ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (152 Million km)।
Moon
Moon ਦੇ orbit ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਿੰਦੂ ਜਿੱਥੇ Moon Earth ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ Perigee ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Perigee ‘ਤੇ Moon ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Moon ਦੇ orbit ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਿੰਦੂ ਜਿੱਥੇ Moon Earth ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ Apogee ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Apogee ‘ਤੇ Moon ਦੀ tide-raising force ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ tidal ranges ਔਸਤ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Inclination of Earth’s Axis
Axial Inclination: Earth ਦੀ ਆਪਣੀ axis ‘ਤੇ ਝੁਕਾਅ = 23½°
Orbital Inclination: Earth ਦੇ orbital plane ‘ਤੇ ਝੁਕਾਅ = 66½°
LATITUDE AND LONGITUDE
Latitude
Latitude globe ਉੱਤੇ East ਤੋਂ West ਤੱਕ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ imaginary horizontal lines ਹਨ।
ਇਹ Equator ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਸਥਾਨ ਦੀ angular distance ਹੈ।
Total Latitudes = 181
ਹਰ latitude ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
1° Latitude = 111 km
Important Latitudes
0° – Equator (Earth ਨੂੰ Northern Hemisphere ਅਤੇ Southern Hemisphere ਵਿੱਚ ਵੰਡਦਾ ਹੈ)
23½° N – Tropic of Cancer
66½° N – Arctic Circle
23½° S – Tropic of Capricorn
66½° S – Antarctic Circle
Equator ਤੋਂ Poles ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਰੇ parallel circles ਨੂੰ Parallels of Latitude ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Largest Latitude: Equator
Smallest Latitude: Poles (North Pole ਅਤੇ South Pole)
Longitude
Longitude globe ਉੱਤੇ North ਤੋਂ South ਤੱਕ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ imaginary vertical lines ਹਨ।
ਹਰ longitude ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਦੂਰੀ Equator ਤੋਂ Poles ਵੱਲ ਜਾਣ ਨਾਲ ਘਟਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Poles ‘ਤੇ ਇਹ ਦੂਰੀ 0 ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ Equator ‘ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ (111.32 km) ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Total Longitudes = 360
Important Meridians (Longitudes)
Prime Meridian – 0° Longitude (Greenwich, London ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ)
International Date Line – 180° Meridian
Prime Meridian ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:
- International Meridian
- Greenwich Meridian
ਇਹ ਹੇਠਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ:
- United Kingdom (UK)
- France
- Spain
- Algeria
- Mali
- Burkina Faso
- Ghana
- Togo
Trick to Remember
BSF GAme in TOGO KINGDOM
B – Burkina Faso
S – Spain
F – France
G – Ghana
A – Algeria
M – Mali
TOGO – Togo
KINGDOM – United Kingdom
Concept of Time using Longitude
360° = 24 Hours
15° = 1 Hour
Earth 1 Hour ਵਿੱਚ 15° ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ।
1° = 4 Minutes
Prime Meridian ਤੋਂ East ਵੱਲ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਹਰ 15° ਲਈ 1 Hour ਸਮਾਂ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Prime Meridian ਤੋਂ West ਵੱਲ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਹਰ 15° ਲਈ 1 Hour ਸਮਾਂ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੂਰੀ Earth ਨੂੰ 24 Time Zones ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
France ਕੋਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ Time Zones (13) ਹਨ।
Russia ਕੋਲ 11 Time Zones ਹਨ।
United States ਕੋਲ 6 Time Zones ਹਨ।
Isochrones
Isochrones ਉਹ lines ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਬਰਾਬਰ travel time ਵਾਲੇ points ਨੂੰ ਜੋੜਦੀਆਂ ਹਨ।
International Date Line (180° E/W)
ਇਹ Pacific Ocean ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ imaginary zig-zag line ਹੈ ਜਿੱਥੇ date ਬਦਲਦੀ ਹੈ।
International Date Line ਨੂੰ Eastbound (Japan ਤੋਂ USA) ਪਾਰ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Westbound ਪਾਰ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Concept of Great Circle
Great Circle ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ circle ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ sphere ਉੱਤੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਹ Earth ਨੂੰ ਦੋ ਬਰਾਬਰ ਹਿੱਸਿਆਂ (Hemispheres) ਵਿੱਚ ਵੰਡਦਾ ਹੈ।
ਸਾਰੇ Longitudes Great Circles ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Latitudes ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ Equator (0° Latitude) ਹੀ Great Circle ਹੈ।
Uses of Latitude
Climatology
- Temperature Zones
- Wind Systems
- Pressure Systems
- Planetary Wind System
Location of Place
- Hemisphere
- Equal Division of Earth into Two Parts
Hemisphere
Equator: Globe ਨੂੰ horizontally ਦੋ ਬਰਾਬਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦਾ ਹੈ:
- Northern Hemisphere
- Southern Hemisphere
Prime Meridian: Globe ਨੂੰ vertically ਦੋ ਬਰਾਬਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦਾ ਹੈ:
- Eastern Hemisphere
- Western Hemisphere
SOLSTICE AND EQUINOX
Solstice
Solstice ਇੱਕ astronomical event ਹੈ ਜੋ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ Sun ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਜਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਬਿੰਦੂ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਾਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਜਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Summer Solstice
21st June ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
- Northern Hemisphere ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- Sun ਦੀਆਂ vertical rays ਸਿੱਧੀਆਂ Tropic of Cancer ਉੱਤੇ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
- Northern Hemisphere ਨੂੰ ਵੱਧ heat ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
- North Pole ਉੱਤੇ ਲਗਾਤਾਰ 6 ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ Sun ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
Winter Solstice
22nd December ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
- Northern Hemisphere ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਦਿਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਰਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
- Sun ਦੀਆਂ vertical rays ਸਿੱਧੀਆਂ Tropic of Capricorn ਉੱਤੇ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
- Southern Hemisphere ਨੂੰ ਵੱਧ heat ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
- South Pole ਉੱਤੇ ਲਗਾਤਾਰ 6 ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ Sun ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
Equinox
Equinox ਉਹ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ Sun ਦਾ apparent path ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ Equator ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ Day ਅਤੇ Night ਲਗਭਗ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ Pole Sun ਵੱਲ ਝੁਕਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
Vernal or Spring Equinox
21st March
Autumnal or Fall Equinox
23rd September
ECLIPSES
Solar Eclipse
ਜਦੋਂ Moon, Earth ਅਤੇ Sun ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ Earth ਉੱਤੇ shadow ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ Solar Eclipse ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਕੇਵਲ New Moon (Amavasya) ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Lunar Eclipse
ਜਦੋਂ Earth, Moon ਅਤੇ Sun ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ Moon ਉੱਤੇ shadow ਪਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ Lunar Eclipse ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਕੇਵਲ Full Moon (Purnima) ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Red Moon
ਜਦੋਂ Earth Sun ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ atmospheric refraction ਅਤੇ scattering ਕਾਰਨ blue light ਵੱਧ scatter ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ red light Moon ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ Moon ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Blue Moon
ਜਦੋਂ ਇੱਕ calendar month ਵਿੱਚ ਦੋ Full Moons ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ Blue Moon ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Types of Solar Eclipse
- Partial Solar Eclipse
- Annular Solar Eclipse
- Total Solar Eclipse
Supermoon
ਜਦੋਂ Full Moon ਦੇ ਸਮੇਂ Moon ਆਪਣੀ orbit ਵਿੱਚ Earth ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ Supermoon ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਸਮੇਂ Moon ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚਮਕਦਾਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Syzygy
ਜਦੋਂ Sun, Moon ਅਤੇ Earth ਇੱਕ ਸਿੱਧੀ ਰੇਖਾ ਵਿੱਚ aligned ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਸ alignment ਨੂੰ Syzygy ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
TORRID, TEMPERATE AND FRIGID ZONES
Torrid Zone
Torrid Zone ਉਹ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ Sun ਦੀਆਂ direct overhead rays ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹ Earth ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ zone ਹੈ।
ਇਹ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ latitudes ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ:
- Tropic of Cancer (23½° N)
- Tropic of Capricorn (23½° S)
Temperate Zone
Temperate Zone ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:
- Tropic of Cancer ਤੋਂ Arctic Circle ਤੱਕ
- Tropic of Capricorn ਤੋਂ Antarctic Circle ਤੱਕ
ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ Sun ਦੀਆਂ slanting rays ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
Frigid Zone
Frigid Zone Earth ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਢਾ ਖੇਤਰ ਹੈ।
Earth ਦੇ tilt ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਲਗਭਗ 6 ਮਹੀਨੇ Daylight ਅਤੇ 6 ਮਹੀਨੇ Night ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ latitudes ਤੋਂ ਪਰੇ ਸਥਿਤ ਹੈ:
- Arctic Circle (66½° N)
- Antarctic Circle (66½° S)
TIDES
Tides
Tides ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦਾ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਆਉਣਾ ਹੈ।
ਇਹ Earth ਦੇ oceans ਉੱਤੇ Moon ਅਤੇ Sun ਦੀ gravitational pull ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Tides ਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ।
Neap Tides
ਜਦੋਂ Earth, Moon ਅਤੇ Sun ਇੱਕ perpendicular alignment ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ Neap Tides ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਸਮੇਂ tidal range ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Spring Tides
ਜਦੋਂ Earth, Moon ਅਤੇ Sun ਇੱਕ straight line ਵਿੱਚ aligned ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ Spring Tides ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਸਮੇਂ tidal range ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Neap Tides vs Spring Tides
| Neap Tides | Spring Tides |
|---|---|
| Earth, Moon ਅਤੇ Sun perpendicular alignment ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | Earth, Moon ਅਤੇ Sun straight line alignment ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ |
| Minimum tidal range | Maximum tidal range |
| Weaker tidal effect | Stronger tidal effect |