Parmar SSC Fatman + Lucent అందించిన Geography Notes PDF: The Earth, Latitude & Longitude in Telugu ను డౌన్‌లోడ్ చేసుకోండి. ఈ నోట్స్ SSC, Railway, WBCS, UPSC మరియు ఇతర పోటీ పరీక్షలకు ఉపయోగపడతాయి.

భూమి (THE EARTH)

భూమి ఆకారం

• భూమి ఆకారం Geoid లేదా Oblate Spheroid. అంటే భూమి పైభాగం మరియు దిగువ భాగంలో కొద్దిగా చదునుగా ఉండి, మధ్య భాగంలో ఉబ్బుగా ఉంటుంది.

• కారణం: భూమి భ్రమణం వల్ల ఏర్పడే కేంద్రపసారక బలం (Centrifugal Force).

భూమి వ్యాసార్థం

• భూమధ్యరేఖ వ్యాసార్థం (Equatorial Radius): 6378 km

• ధ్రువ వ్యాసార్థం (Polar Radius): 6357 km

• సగటు వ్యాసార్థం (Mean Radius): 6371 km

భూమి చుట్టుకొలత

• ధ్రువ చుట్టుకొలత (Polar Circumference): 40,007.863 km

• భూమధ్యరేఖ చుట్టుకొలత (Equatorial Circumference): 40,075 km

• సగటు చుట్టుకొలత (Mean Circumference): 40,040 km

• భూమధ్యరేఖ వేగం > ధ్రువ వేగం

• భూమధ్యరేఖ వ్యాసార్థం > ధ్రువ వ్యాసార్థం

• భూమధ్యరేఖ చుట్టుకొలత > ధ్రువ చుట్టుకొలత

• (భూమి భూమధ్యరేఖ వద్ద ఉబ్బుగా మరియు ధ్రువాల వద్ద చదునుగా ఉండటం వల్ల)

• 23½° N – కర్కాటక రేఖ (Tropic of Cancer)

భూమి భ్రమణం (Rotation of Earth)

• భూమి తన అక్షంపై పశ్చిమం నుండి తూర్పు దిశగా (గడియార ముల్లలకు వ్యతిరేక దిశలో) తిరుగుతుంది.

• భూమి ఒక పూర్తి భ్రమణం = 23 hours 56 minutes 4 seconds

• భ్రమణ వేగం భూమధ్యరేఖ వద్ద అత్యధికంగా, ధ్రువాల వద్ద అత్యల్పంగా ఉంటుంది.

• భూమి భ్రమణం వల్లే పగలు మరియు రాత్రి ఏర్పడతాయి.

భూమి పరిభ్రమణం (Revolution of Earth)

• భూమి సూర్యుని చుట్టూ దీర్ఘవృత్తాకార కక్ష్యలో (Elliptical Orbit) తిరుగుతుంది.

• ఒక పూర్తి పరిభ్రమణం = 365 days 6 hours 9 minutes 9 seconds

• కక్ష్య వేగం (Orbital Speed) = 29.8 km/sec

• బుధుడు (Mercury) అత్యధిక కక్ష్య వేగం కలిగిన గ్రహం.

• నెప్ట్యూన్ (Neptune) అత్యల్ప కక్ష్య వేగం కలిగిన గ్రహం.

• భూమి పరిభ్రమణం మరియు దాని అక్ష వంపు ఋతువులకు కారణం అవుతాయి.

సూర్యుడు మరియు చంద్రుని నుండి భూమి దూరం

సూర్యుడు

• ఒక గ్రహం తన కక్ష్యలో సూర్యునికి అత్యంత సమీపంగా ఉండే స్థానాన్ని Perihelion (ఉపసౌర స్థానం) అంటారు.

• 3rd January న భూమి సూర్యునికి అత్యంత సమీపంలో ఉంటుంది (147 million km).

• ఒక గ్రహం తన కక్ష్యలో సూర్యుని నుండి అత్యంత దూరంగా ఉండే స్థానాన్ని Aphelion (అపసౌర స్థానం) అంటారు.

• 4th July న భూమి సూర్యునికి అత్యంత దూరంలో ఉంటుంది (152 million km).

చంద్రుడు

• చంద్రుని కక్ష్యలో భూమికి అత్యంత సమీపంగా ఉండే స్థానాన్ని Perigee (ఉపభూ స్థానం) అంటారు.

• Perigee సమయంలో చంద్రుడు ఆకాశంలో పెద్దగా కనిపిస్తాడు.

• చంద్రుని కక్ష్యలో భూమికి అత్యంత దూరంగా ఉండే స్థానాన్ని Apogee (అపభూ స్థానం) అంటారు.

• Apogee సమయంలో చంద్రుని వల్ల ఏర్పడే అలల ప్రభావం తక్కువగా ఉంటుంది.

భూమి అక్ష వంపు

• అక్ష వంపు (Axial Inclination) = 23½°

• కక్ష్య వంపు (Orbital Inclination) = 66½°

అక్షాంశాలు మరియు రేఖాంశాలు (LATITUDE AND LONGITUDE)

అక్షాంశాలు (Latitude)

• ఇవి భూమిపై తూర్పు నుండి పడమర వరకు గీయబడిన ఊహాత్మక సమాంతర రేఖలు.

• ఇది భూమధ్యరేఖ నుండి ఏదైనా స్థలానికి ఉన్న కోణీయ దూరం.

• మొత్తం అక్షాంశాలు = 181

• ప్రతి అక్షాంశం మధ్య దూరం సమానంగా ఉంటుంది.

• 1° అక్షాంశం = 111 km

ముఖ్యమైన అక్షాంశాలు

• 0° – భూమధ్యరేఖ (Equator)

• 23½° N – కర్కాటక రేఖ (Tropic of Cancer)

• 66½° N – ఆర్కిటిక్ వృత్తం (Arctic Circle)

• 23½° S – మకర రేఖ (Tropic of Capricorn)

• 66½° S – అంటార్కిటిక్ వృత్తం (Antarctic Circle)

• భూమధ్యరేఖ నుండి ధ్రువాల వరకు ఉన్న అన్ని సమాంతర వృత్తాలను Parallels of Latitude అంటారు.

• అత్యంత పెద్ద అక్షాంశం: భూమధ్యరేఖ

• అత్యంత చిన్న అక్షాంశాలు: ఉత్తర మరియు దక్షిణ ధ్రువాలు

రేఖాంశాలు (Longitude)

• ఇవి భూమిపై ఉత్తరం నుండి దక్షిణం వరకు గీయబడిన ఊహాత్మక నిలువు రేఖలు.

• రేఖాంశాల మధ్య దూరం భూమధ్యరేఖ నుండి ధ్రువాల వైపు తగ్గుతూ ఉంటుంది.

• ధ్రువాల వద్ద దూరం 0, భూమధ్యరేఖ వద్ద గరిష్ఠంగా (111.32 km) ఉంటుంది.

• మొత్తం రేఖాంశాలు = 360

ముఖ్యమైన మధ్యాహ్న రేఖలు

• Prime Meridian = 0° Longitude

• International Date Line = 180° Meridian

• Prime Meridian ను Greenwich Meridian లేదా International Meridian అని కూడా పిలుస్తారు.

ఇది ఈ దేశాల గుండా వెళుతుంది:

• United Kingdom

• France

• Spain

• Algeria

• Mali

• Burkina Faso

• Ghana

• Togo

గుర్తుంచుకోవడానికి చిట్కా

BSF GAme in TOGO KINGDOM

రేఖాంశాల ఆధారంగా సమయ గణన

• 360° = 24 hours

• 15° = 1 hour

• 1° = 4 minutes

• భూమి 1 hour లో 15° తిరుగుతుంది.

• భూమి 4 minutes లో 1° తిరుగుతుంది.

• Prime Meridian నుండి తూర్పు వైపు వెళ్లినప్పుడు ప్రతి 15° కు 1 hour సమయం పెరుగుతుంది.

• Prime Meridian నుండి పడమర వైపు వెళ్లినప్పుడు ప్రతి 15° కు 1 hour సమయం తగ్గుతుంది.

సమయ మండలాలు (Time Zones)

• భూమి 24 Time Zones గా విభజించబడింది.

• France కు అత్యధికంగా 13 Time Zones ఉన్నాయి.

• Russia కు 11 Time Zones ఉన్నాయి.

• USA కు 6 Time Zones ఉన్నాయి.

Isochrones

• ఒకే ప్రయాణ సమయం కలిగిన ప్రాంతాలను కలిపే రేఖలు.

అంతర్జాతీయ తేదీ రేఖ (International Date Line)

• ఇది పసిఫిక్ మహాసముద్రం గుండా వెళ్లే ఊహాత్మక వంకర రేఖ.

• ఇక్కడ తేదీ మారుతుంది.

• తూర్పు నుండి పడమరకు (Japan నుండి USA వరకు) దాటినప్పుడు 1 day తీసివేయబడుతుంది.

• అంటే వ్యక్తి 1 day పొందుతాడు. వ్యతిరేక దిశలో వెళితే 1 day కోల్పోతాడు.

మహా వృత్తం (Great Circle)

• గోళంపై గీయగలిగే అతిపెద్ద వృత్తాన్ని Great Circle అంటారు.

• ఇది భూమిని రెండు సమాన అర్ధగోళాలుగా విభజిస్తుంది.

• అన్ని రేఖాంశాలు Great Circle లు.

• Equator (0° Latitude) మాత్రమే Great Circle అయిన అక్షాంశం.

అయనాంతాలు మరియు విషువత్తులు (SOLSTICE AND EQUINOX)

అయనాంతం (Solstice)

• సంవత్సరంలో రెండుసార్లు జరిగే ఖగోళ సంఘటన. ఈ సమయంలో సూర్యుడు ఆకాశంలో తన అత్యున్నత లేదా అత్యల్ప స్థానాన్ని చేరుకుంటాడు. దీని వల్ల సంవత్సరంలోని అత్యంత పొడవైన రోజు లేదా అత్యంత చిన్న రోజు ఏర్పడుతుంది.

వేసవి అయనాంతం (Summer Solstice)

• 21st June న జరుగుతుంది.

• ఉత్తర అర్ధగోళంలో ఇది సంవత్సరంలోని అత్యంత పొడవైన రోజు.

• సూర్యుని నిలువు కిరణాలు కర్కాటక రేఖ (Tropic of Cancer) పై నేరుగా పడతాయి.

• ఉత్తర అర్ధగోళం ఎక్కువ వేడిని పొందుతుంది.

• ఉత్తర ధ్రువంపై నిరంతరంగా 6 months పాటు సూర్యకాంతి ఉంటుంది.

శీతాకాల అయనాంతం (Winter Solstice)

• 22nd December న జరుగుతుంది.

• ఉత్తర అర్ధగోళంలో ఇది సంవత్సరంలోని అత్యంత చిన్న రోజు మరియు అత్యంత పొడవైన రాత్రి.

• సూర్యుని నిలువు కిరణాలు మకర రేఖ (Tropic of Capricorn) పై నేరుగా పడతాయి.

• దక్షిణ అర్ధగోళం ఎక్కువ వేడిని పొందుతుంది.

• దక్షిణ ధ్రువంపై నిరంతరంగా 6 months పాటు సూర్యకాంతి ఉంటుంది.

విషువత్తు (Equinox)

• ఈ సమయంలో పగలు మరియు రాత్రి దాదాపు సమానంగా ఉంటాయి.

• ఏ ధ్రువమూ సూర్యుని వైపు వంగి ఉండదు.

వసంత విషువత్తు (Vernal or Spring Equinox)

• 21st March

శరదృతు విషువత్తు (Autumnal or Fall Equinox)

• 23rd September

గ్రహణాలు (ECLIPSES)

సూర్యగ్రహణం (Solar Eclipse)

• చంద్రుడు భూమి మరియు సూర్యుని మధ్యకు వచ్చినప్పుడు సూర్యగ్రహణం ఏర్పడుతుంది.

• చంద్రుని నీడ భూమిపై పడుతుంది.

• ఇది అమావాస్య (New Moon / Amavasya) రోజున మాత్రమే సంభవిస్తుంది.

చంద్రగ్రహణం (Lunar Eclipse)

• భూమి సూర్యుడు మరియు చంద్రుని మధ్యకు వచ్చినప్పుడు చంద్రగ్రహణం ఏర్పడుతుంది.

• భూమి నీడ చంద్రునిపై పడుతుంది.

• ఇది పౌర్ణమి (Full Moon / Purnima) రోజున మాత్రమే సంభవిస్తుంది.

ఎర్ర చంద్రుడు (Red Moon)

• భూమి సూర్యకాంతిని అడ్డుకున్నప్పుడు కాంతి వక్రీభవనం (Refraction) కారణంగా నీలి కాంతి ఎక్కువగా వ్యాపించి కనుమరుగవుతుంది.

• ఎరుపు కాంతి తక్కువగా వ్యాపించడంతో చంద్రుని చేరుతుంది.

• అందువల్ల చంద్రుడు ఎర్రగా కనిపిస్తాడు.

బ్లూ మూన్ (Blue Moon)

• ఒకే క్యాలెండర్ నెలలో 2 Full Moon లు సంభవిస్తే దానిని Blue Moon అంటారు.

సూర్యగ్రహణం రకాలు

• Partial Eclipse (పాక్షిక సూర్యగ్రహణం)

• Annular Eclipse (వలయాకార సూర్యగ్రహణం)

• Total Eclipse (సంపూర్ణ సూర్యగ్రహణం)

సూపర్ మూన్ (Supermoon)

• పౌర్ణమి సమయంలో చంద్రుడు భూమికి అత్యంత సమీపంగా ఉన్నప్పుడు Supermoon ఏర్పడుతుంది.

• ఈ సమయంలో చంద్రుడు సాధారణం కంటే పెద్దగా కనిపిస్తాడు.

సైజిజీ (Syzygy)

• సూర్యుడు, చంద్రుడు మరియు భూమి ఒకే సరళరేఖలో ఉన్నప్పుడు ఆ అమరికను Syzygy అంటారు.

ఉష్ణ మండలం, సమశీతోష్ణ మండలం మరియు శీత మండలం

ఉష్ణ మండలం (Torrid Zone)

• భూమిపై అత్యంత వేడిగా ఉండే ప్రాంతం.

• సూర్యుని నిలువు కిరణాలు నేరుగా పడతాయి.

• Tropic of Cancer మరియు Tropic of Capricorn మధ్యలో ఉంటుంది.

సమశీతోష్ణ మండలం (Temperate Zone)

• Tropic of Cancer మరియు Arctic Circle మధ్య ప్రాంతం.

• Tropic of Capricorn మరియు Antarctic Circle మధ్య ప్రాంతం.

• ఈ ప్రాంతానికి సూర్యుని వాలుగా వచ్చే కిరణాలు అందుతాయి.

శీత మండలం (Frigid Zone)

• భూమిపై అత్యంత చల్లని ప్రాంతం.

• ఇక్కడ 6 months పగలు మరియు 6 months రాత్రి ఉంటుంది.

• భూమి అక్ష వంపు కారణంగా ఈ పరిస్థితి ఏర్పడుతుంది.

• Arctic Circle (66½° N) కు ఉత్తరంగా మరియు Antarctic Circle (66½° S) కు దక్షిణంగా ఉంటుంది.

ఆటుపోట్లు (TIDES)

ఆటుపోట్లు (Tides)

• సముద్ర జలమట్టం క్రమంగా పైకి లేచడం మరియు కిందకు దిగడాన్ని ఆటుపోట్లు అంటారు.

• చంద్రుడు మరియు సూర్యుని గురుత్వాకర్షణ శక్తుల వల్ల ఆటుపోట్లు ఏర్పడతాయి.

• ఆటుపోట్లు 2 రకాలుగా ఉంటాయి.

Neap Tides (చిన్న ఆటుపోట్లు)

• భూమి, చంద్రుడు మరియు సూర్యుడు ఒకదానికొకటి లంబంగా ఉన్నప్పుడు ఏర్పడతాయి.

• ఆటుపోట్ల ఎత్తు తక్కువగా ఉంటుంది.

Spring Tides (పెద్ద ఆటుపోట్లు)

• భూమి, చంద్రుడు మరియు సూర్యుడు ఒకే సరళరేఖలో ఉన్నప్పుడు ఏర్పడతాయి.

• ఆటుపోట్ల ఎత్తు ఎక్కువగా ఉంటుంది.

Neap Tides

• భూమి, చంద్రుడు మరియు సూర్యుడు 90° కోణంలో ఉంటారు.

• గురుత్వాకర్షణ శక్తులు ఒకదానిని మరొకటి కొంతవరకు వ్యతిరేకిస్తాయి.

• అందువల్ల ఆటుపోట్ల ఎత్తు తక్కువగా ఉంటుంది.

Spring Tides

• భూమి, చంద్రుడు మరియు సూర్యుడు ఒకే సరళరేఖలో ఉంటారు.

• గురుత్వాకర్షణ శక్తులు కలసి పనిచేస్తాయి.

• అందువల్ల అత్యంత ఎత్తైన ఆటుపోట్లు ఏర్పడతాయి.

• అమావాస్య మరియు పౌర్ణమి రోజుల్లో Spring Tides ఏర్పడతాయి.

• మొదటి పాదం (First Quarter) మరియు చివరి పాదం (Last Quarter) చంద్ర దశలలో Neap Tides ఏర్పడతాయి.

ఈ Universe and Solar System in Telugu Notes Parmar SSC మరియు Lucent Books ఆధారంగా రూపొందించబడ్డాయి మరియు ఈ పోస్ట్‌లో డౌన్‌లోడ్ కోసం అందుబాటులో ఉన్నాయి.

విశ్వం మరియు ఖగోళ శాస్త్రం (UNIVERSE & ASTRONOMY)

• విశ్వ అధ్యయనాన్ని → కాస్మాలజీ (Cosmology) అంటారు.
• ఖగోళ వస్తువులను అధ్యయనం చేసే శాస్త్ర శాఖ → ఖగోళ శాస్త్రం (Astronomy).
• విశ్వం అనేక గ్యాలక్సీలు (Galaxies) కలిగి ఉంటుంది. ప్రతి గ్యాలక్సీ అనేక సౌర కుటుంబాలు (Solar Systems) కలిగి ఉంటుంది.

విశ్వం యొక్క ఆవిర్భావం (ORIGIN OF UNIVERSE)

బిగ్ బ్యాంగ్ సిద్ధాంతం (Big Bang Theory)

• జార్జ్ లెమైట్రే (George Lemaître) 1927లో ప్రతిపాదించి, 1931లో ప్రచురించారు.
• దీనిని బిగ్ బ్యాంగ్ పేలుడు సిద్ధాంతం (Big Bang Explosion Theory) అని కూడా అంటారు.
• విశ్వం అత్యంత వేడి మరియు అత్యంత సాంద్రత కలిగిన ఒకే బిందువు (Singularity) నుండి ఉద్భవించింది.
• బిగ్ బ్యాంగ్ సుమారు 13.8 Billion Years క్రితం జరిగింది.
• దీని ఫలితంగా గ్యాలక్సీలు, నక్షత్రాలు మరియు ఇతర ఖగోళ వస్తువులు ఏర్పడ్డాయి.

స్టెడీ స్టేట్ సిద్ధాంతం (Steady State Theory)

• Fred Hoyle, Hermann Bondi మరియు Thomas Gold ప్రతిపాదించారు.
• విశ్వం నిరంతరం విస్తరిస్తూనే ఉంటుంది, కానీ దాని సగటు లక్షణాలు మారవు.

గ్యాలక్సీ (GALAXY)

• నక్షత్రాలు, వాయువులు, ధూళి మరియు Dark Matter గురుత్వాకర్షణ శక్తి వల్ల కలిసి ఉండే భారీ సమూహాన్ని గ్యాలక్సీ అంటారు.
• మన గ్యాలక్సీ → Milky Way (ఆకాశగంగ).
• Milky Way బిగ్ బ్యాంగ్ తర్వాత ఏర్పడింది.
• Milky Way కు సమీప గ్యాలక్సీ → Andromeda Galaxy.
• మన సౌర కుటుంబం Orion Arm (Orion Spur) లో ఉంది.

సౌర కుటుంబం యొక్క ఆవిర్భావం (ORIGIN OF SOLAR SYSTEM)

• సౌర కుటుంబం సుమారు 4.5 Billion Years క్రితం ఏర్పడింది.
• వాయువు మరియు ధూళి మేఘం కుంచించుకొని Solar Nebula అనే భ్రమణ డిస్క్‌గా మారింది.
• గురుత్వాకర్షణ వల్ల మధ్యలో సూర్యుడు ఏర్పడగా, మిగిలిన పదార్థం గ్రహాలుగా మారింది.
• ధూళి మరియు వాయువు కలిసి Planetesimals ఏర్పడి, అవి గ్రహాలుగా మారాయి.
• ఇది అత్యంత విస్తృతంగా అంగీకరించబడిన సిద్ధాంతం.
• సూర్యునిలో శక్తి Fusion of Hydrogen Nuclei ద్వారా ఉత్పత్తి అవుతుంది.

Planetesimal Theory

• Thomas C. Chamberlin మరియు Forest Ray Moulton 1905లో ప్రతిపాదించారు.

Nebular Hypothesis

• Immanuel Kant 1755లో ప్రతిపాదించారు.
• Pierre-Simon Laplace 1796లో విస్తరించారు.
• భూమి వయస్సు → 4.5 Billion Years.

సౌర కుటుంబం (SOLAR SYSTEM)

• మొత్తం గ్రహాలు → 8
• బౌన గ్రహాలు (Dwarf Planets) → 5
• సూర్యుడు సౌర కుటుంబం మధ్యలో ఉంటాడు.
• సూర్యుడు భూమికి అత్యంత సమీప మరియు ప్రకాశవంతమైన నక్షత్రం.
• సౌర కుటుంబం మొత్తం ద్రవ్యరాశిలో సూర్యుడి వాటా → 99.86%.

Copernicus Theory (1543) / Heliocentric Theory

• Nicolaus Copernicus ప్రతిపాదించారు.
• సూర్యుడు కేంద్రంలో ఉండి, గ్రహాలు దాని చుట్టూ పరిభ్రమిస్తాయని చెబుతుంది.

ఖగోళ వస్తువులు (CELESTIAL BODIES)

• గ్రహాలు, నక్షత్రాలు, చంద్రులు, గ్రహశకలాలు, తోకచుక్కలు, Meteoroids, Meteors, Meteorites మరియు గ్యాలక్సీలు ఖగోళ వస్తువులు.

Luminous Bodies

• స్వయంగా కాంతిని విడుదల చేసే వస్తువులు.
• ఉదాహరణ → Stars.

Non-Luminous Bodies

• స్వయంగా కాంతిని విడుదల చేయని వస్తువులు.
• ఉదాహరణ → Moon, Comets, Asteroids, Meteoroids, Meteors, Meteorites.

తోకచుక్కలు (COMETS)

• సూర్యుని చుట్టూ తిరిగే పెద్ద మంచు వస్తువులు.
• ధూళి, రాళ్లు మరియు నీరు, Carbon Dioxide, Ammonia, Methane వంటి ఘనీభవించిన వాయువులతో తయారవుతాయి.

Halley’s Comet

• ప్రతి 76 Years కు ఒకసారి కనిపిస్తుంది.
• చివరిసారి 1986లో కనిపించింది.
• మళ్లీ 2061లో కనిపించనుంది.

గ్రహశకలం (ASTEROID)

• సూర్యుని చుట్టూ తిరిగే రాతి, లోహ లేదా మంచు వస్తువు.

Meteoroid

• సూర్యుని చుట్టూ తిరిగే చిన్న రాతి లేదా లోహ ఖగోళ వస్తువు.
• Asteroids కంటే చిన్నది.
• పరిమాణం ధూళి కణం నుండి 1 Meter వరకు ఉంటుంది.

Meteor

• Meteoroid భూమి వాతావరణంలోని Mesosphere లోకి ప్రవేశించి కాలిపోతే దానిని Meteor (Shooting Star) అంటారు.
• Quadrantids Meteor Shower జనవరి ప్రారంభంలో కనిపిస్తుంది.

Meteorite

• Meteoroid పూర్తిగా కాలిపోకుండా భూమి ఉపరితలానికి చేరితే దానిని Meteorite అంటారు.

సూర్యుడు (THE SUN)

• సౌర కుటుంబంలోని ఏకైక నక్షత్రం.
• సౌర కుటుంబానికి శక్తి కేంద్రం (Powerhouse of the Solar System).

సంయోజనం (Composition)

• Hydrogen → 73%
• Helium → 25%
• Other Elements → 2%
• భూమి నుండి దూరం → 149.6 Million km
• కాంతి వేగం → 3 Lakh km/Second
• సూర్యకాంతి భూమికి చేరడానికి పట్టే సమయం → 8 Minutes 20 Seconds
• ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత (Photosphere) → 5800 K (~5600°C)
• కేంద్ర ఉష్ణోగ్రత → 15.7 Million K

నక్షత్ర సమూహాలు (CONSTELLATIONS)

• రాత్రి ఆకాశంలో ఒక నిర్దిష్ట ఆకారాన్ని ఏర్పరచే నక్షత్రాల సమూహాన్ని Constellation అంటారు.
• ప్రతి Constellation ఒక Asterism ను ఏర్పరుస్తుంది.

Ursa Major

• Great Bear మరియు Saptarishi అని కూడా పిలుస్తారు.
• ఇందులో Big Dipper Asterism ఉంటుంది.

Cassiopeia

• W ఆకారంలో ఉండే నక్షత్ర సమూహం.
• అత్యంత ప్రకాశవంతమైన నక్షత్రం → Schedar (Alpha Cassiopeiae).

Cygnus

• శిలువ ఆకారంలో ఉండే ప్రసిద్ధ ఉత్తర నక్షత్ర సమూహం.

Sagittarius

• విల్లు మరియు బాణం ఆకారంలో ఉండే నక్షత్ర సమూహం.

Orion (The Hunter)

• శీతాకాలంలో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
• అత్యంత ప్రకాశవంతమైన నక్షత్రం → Rigel.
• రాత్రి ఆకాశంలో అత్యంత ప్రకాశవంతమైన నక్షత్రం → Sirius.
• సూర్యుని తరువాత భూమికి అత్యంత సమీప నక్షత్రం → Proxima Centauri.

ఖగోళ దూర ప్రమాణాలు (ASTRONOMICAL DISTANCE UNITS)

Light Year

• కాంతి ఒక సంవత్సరంలో ప్రయాణించే దూరం.
• 1 Light Year = 9.461 × 10¹² km

Parsec

• 1 Parsec = 3.26 Light Years

సూర్యుని పొరలు (LAYERS OF THE SUN)

Photosphere

• సూర్యుని కనిపించే ఉపరితలం.

Chromosphere

• Photosphere పైన ఉండే ఎరుపు రంగు పొర.

Corona

• సూర్యుని వాతావరణంలోని బాహ్య పొర.
• సంపూర్ణ సూర్యగ్రహణ సమయంలో మాత్రమే కనిపిస్తుంది.
• Photosphere కంటే ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత కలిగి ఉంటుంది.

గ్రహాలు (PLANETS)

Terrestrial Planets (Inner Planets)

• Mercury, Venus, Earth, Mars
• పరిమాణంలో చిన్నవి.
• రాతి పదార్థాలతో తయారైనవి.
• ఘన ఉపరితలం కలిగి ఉంటాయి.
• సూర్యునికి దగ్గరగా ఉంటాయి.
• తక్కువ లేదా ఎలాంటి ఉపగ్రహాలు ఉండవు.
• వలయాలు ఉండవు.

Jovian Planets (Outer Planets)

• Jupiter, Saturn, Uranus, Neptune
• పరిమాణంలో చాలా పెద్దవి.
• వాయు పదార్థాలతో తయారైనవి.
• ఘన ఉపరితలం ఉండదు.
• సూర్యునికి దూరంగా ఉంటాయి.
• అనేక ఉపగ్రహాలు కలిగి ఉంటాయి.
• వలయ వ్యవస్థలు ఉంటాయి.

Gas Giants

• Jupiter, Saturn

Ice Giants

• Uranus, Neptune

Mercury

• సూర్యునికి అత్యంత సమీప గ్రహం.
• సౌర కుటుంబంలోని అతి చిన్న గ్రహం.
• వ్యాసం → 4,900 km
• అత్యంత వేగంగా పరిభ్రమించే గ్రహం.
• కక్ష్య వేగం → 172,300 km/hour (47 km/s)
• పరిభ్రమణ కాలం → 88 Days
• గణనీయమైన వాతావరణం లేదు.
• సహజ ఉపగ్రహాలు లేవు.

Venus

• సౌర కుటుంబంలో అత్యంత వేడిగా ఉండే గ్రహం.
• Earth’s Twin అని పిలుస్తారు.
• సౌర కుటుంబంలో అత్యంత ప్రకాశవంతమైన గ్రహం.
• ఉదయం మరియు సాయంత్రం సమయంలో కంటితో చూడవచ్చు.
• అత్యంత నెమ్మదిగా భ్రమణం చేసే గ్రహం.
• భ్రమణ కాలం → 243 Earth Days
• Sulphuric Acid (H₂SO₄) మేఘాలతో కప్పబడి ఉంటుంది.
• ఇతర పేర్లు → Morning Star, Evening Star, Lucifer
• సహజ ఉపగ్రహాలు లేవు.
• తూర్పు నుండి పడమరకు భ్రమణం చేస్తుంది.
• అన్ని గ్రహాలకు ఉపగ్రహాలు ఉన్నాయి; Mercury మరియు Venus మాత్రమే మినహాయింపు.
• అన్ని గ్రహాలు పడమర నుండి తూర్పుకు భ్రమణం చేస్తాయి; Venus మరియు Uranus మాత్రమే తూర్పు నుండి పడమరకు భ్రమణం చేస్తాయి.

Earth

• జీవం ఉన్న ఏకైక తెలిసిన గ్రహం.
• Blue Planet అని పిలుస్తారు.
• సుమారు 70% భాగం నీటితో కప్పబడి ఉంటుంది.
• ఒక సహజ ఉపగ్రహం → Moon
• అన్ని గ్రహాలలో అత్యధిక సాంద్రత → 5.5 g/cm³
• భూమికి అత్యంత సమీప గ్రహం → Venus

Mars

• Red Planet అని పిలుస్తారు.
• Mercury తరువాత రెండవ అతి చిన్న గ్రహం.
• సహజ ఉపగ్రహాలు → Phobos మరియు Deimos
• పలుచని వాతావరణం, లోయలు, గుంతలు, ఎడారులు మరియు మంచు టోపీలు కలిగి ఉంటుంది.
• Olympus Mons సౌర కుటుంబంలో అతిపెద్ద అగ్నిపర్వతం మరియు ఎత్తైన పర్వతం.
• ఎత్తు → 22–25 km
• అంగారక గ్రహంలోని ఒక రోజు → 24 Hours 37 Minutes

Asteroid Belt

• Mars మరియు Jupiter మధ్యలో ఉంది.
• Pandit Jasraj Asteroid → 2006 VP32
• Bennu పై NASA యొక్క OSIRIS-REx Mission అధ్యయనం చేసింది.

Jupiter

• సౌర కుటుంబంలోని అతిపెద్ద గ్రహం.
• అత్యంత వేగవంతమైన భ్రమణం → 9 Hours 55 Minutes
• వాతావరణం ప్రధానంగా Hydrogen మరియు Helium తో ఉంటుంది.
• Moon మరియు Venus తరువాత మూడవ అత్యంత ప్రకాశవంతమైన వస్తువు.
• Great Red Spot అనే భారీ తుఫాను ఉంది.
• 95 తెలిసిన ఉపగ్రహాలు ఉన్నాయి.
• ప్రధాన ఉపగ్రహాలు → Io, Europa, Ganymede, Callisto
• వీటిని Galilean Moons అంటారు.
• Ganymede సౌర కుటుంబంలో అతిపెద్ద ఉపగ్రహం.

Saturn

• సౌర కుటుంబంలోని రెండవ అతిపెద్ద గ్రహం.
• మంచు మరియు రాతి కణాలతో కూడిన వలయాల కోసం ప్రసిద్ధి చెందింది.
• అతి తక్కువ సాంద్రత కలిగిన గ్రహం → 0.69 g/cm³
• సిద్ధాంతపరంగా నీటిపై తేలగలదు.
• 274 తెలిసిన ఉపగ్రహాలు ఉన్నాయి.
• అతిపెద్ద ఉపగ్రహం → Titan
• Titan మరియు Enceladus లలో జీవం ఉండే అవకాశం ఉంది.
• Christiaan Huygens 1655లో శని వలయాలను కనుగొన్నారు.
• Giovanni Cassini 1675లో వలయాల మధ్య ఖాళీని కనుగొన్నారు.
• భ్రమణ కాలం → 11 Hours.

Uranus

• Green Planet అని పిలుస్తారు.
• వాతావరణంలో ఉన్న Methane (CH₄) కారణంగా ఆకుపచ్చని రంగులో కనిపిస్తుంది.
• William Herschel 1781లో కనుగొన్నారు.
• వాతావరణం ప్రధానంగా Hydrogen మరియు Helium తో కూడి ఉంటుంది. అదనంగా Water, Ammonia మొదలైనవి కూడా ఉంటాయి.
• సౌర కుటుంబంలో అత్యంత చల్లని గ్రహ వాతావరణం కలిగి ఉంది.
• కనీసం 27 ఉపగ్రహాలు ఉన్నాయి.
• ముఖ్యమైన ఉపగ్రహాలు → Miranda, Ariel, Umbriel
• దీని అక్షం 98° వంగి ఉంటుంది.
• అందువల్ల దీనిని Rolling Planet లేదా Lopsided Planet అని పిలుస్తారు.
• భ్రమణ కాలం → 17 Hours
• తూర్పు నుండి పడమరకు భ్రమణం చేస్తుంది.

Neptune

• సూర్యునికి అత్యంత దూరంగా ఉన్న గ్రహం.
• పరిభ్రమణ కాలం → 165 Years
• భ్రమణ కాలం → 16 Hours
• Methane కారణంగా నీలి రంగులో కనిపిస్తుంది.
• వాతావరణం ప్రధానంగా Hydrogen మరియు Helium తో కూడి ఉంటుంది.
• సౌర కుటుంబంలో అత్యంత గాలులు వీచే గ్రహం (Windiest Planet).
• Johann Galle మరియు Urbain Le Verrier 1846లో కనుగొన్నారు.
• గణిత అంచనాల ద్వారా కనుగొనబడిన మొదటి గ్రహం.
• 14 ఉపగ్రహాలు ఉన్నాయి.
• అత్యంత ప్రసిద్ధ ఉపగ్రహం → Triton
• మసక వలయాలు (Faint Rings) ఉన్నాయి.

పరిమాణం ఆధారంగా గ్రహాల క్రమం (PLANETS IN DECREASING ORDER OF SIZE)

Jupiter → Saturn → Uranus → Neptune → Earth → Venus → Mars → Mercury

Moon

• భూమి యొక్క ఏకైక సహజ ఉపగ్రహం.
• ఇది ఒక Non-Luminous Body.
• వ్యాసార్థం → 1.74 × 10⁶ m (1,740 km)
• చంద్రుని చుట్టూ ఉన్న పలుచని వాయు పొరను Lunar Exosphere అంటారు.
• చంద్రకాంతి భూమికి చేరడానికి 1.26 Seconds పడుతుంది.
• భూమి మరియు చంద్రుని మధ్య దూరం → 384,000 km
• చంద్రునిపై గురుత్వాకర్షణ → భూమి గురుత్వాకర్షణలో 1/6
• చంద్రుని ఒక వైపు (Near Side) మాత్రమే సాధారణంగా భూమి నుండి కనిపిస్తుంది.
• Rotation Period = Revolution Period = 27.3 Days
• చంద్రునిపై అత్యంత ఎత్తైన ప్రదేశం → Mons Huygens (Formerly Mt. Leibniz)

సౌర మరియు చంద్ర మిషన్లు (SOLAR AND LUNAR MISSIONS)

Aditya-L1

• భారతదేశపు తొలి సౌర పరిశీలన మిషన్.
• ISRO ద్వారా ప్రయోగించబడింది.
• సూర్యుని అధ్యయనం చేయడానికి పంపబడింది.
• L1 Lagrange Point వద్ద ఉంది.

Lagrange Points

• రెండు భారీ ఖగోళ వస్తువుల గురుత్వాకర్షణ శక్తులు మరియు కేంద్రాభిముఖ శక్తి సమతుల్యం అయ్యే స్థానాలను Lagrange Points అంటారు.
• మొత్తం 5 Lagrange Points (L1–L5) ఉన్నాయి.

Chandrayaan-3

• ISRO యొక్క మూడవ చంద్ర అన్వేషణ మిషన్.
• Lander → Vikram
• Rover → Pragyan
• Landing Site → Shiv Shakti Point
• చంద్రుని Lunar South Pole సమీపంలో విజయవంతంగా దిగింది.

International Astronomical Union (IAU)

• ప్రధాన కార్యాలయం → Paris, France

Kuiper Belt

• Neptune కక్ష్యకు అవతల ఉన్న వలయాకార ప్రాంతం.
• ఇందులో Asteroids, Comets మరియు Dwarf Planets ఉంటాయి.
• Pluto Kuiper Belt సభ్యుడు.

Pluto

• Clyde Tombaugh కనుగొన్నారు.
• IAU 2006లో Pluto ను గ్రహాల జాబితా నుండి తొలగించింది.
• ప్రస్తుతం ఇది Dwarf Planet గా వర్గీకరించబడింది.
• అతిపెద్ద ఉపగ్రహం → Charon
• మొత్తం ఉపగ్రహాలు → 5
• పరిభ్రమణ కాలం → 248 Earth Years
• దీని కక్ష్య Neptune కక్ష్యతో కలుస్తుంది.

Dwarf Planets యొక్క 3 లక్షణాలు

1. సూర్యుని చుట్టూ పరిభ్రమించాలి.
2. దాదాపు గోళాకార ఆకారం కలిగి ఉండాలి.
3. తమ కక్ష్యలోని ఇతర శకలాలను తొలగించలేకపోవాలి.

Major Dwarf Planets

Pluto

• అతిపెద్ద మరియు అత్యంత ప్రకాశవంతమైన Dwarf Planet.

Eris

• రెండవ అతిపెద్ద Dwarf Planet.

Makemake

• మూడవ అతిపెద్ద Dwarf Planet.
• పరిభ్రమణ కాలం → 310 Years

Haumea

• Kuiper Belt లో అత్యంత వేగంగా భ్రమణం చేసే Dwarf Planet.

Ceres

• Asteroid Belt లో ఉన్న ఏకైక Dwarf Planet.

International Space Station (ISS)

• భూమి చుట్టూ ఒక ప్రదక్షిణ పూర్తి చేయడానికి 90–93 Minutes పడుతుంది.

ముఖ్యమైన పదాలు (IMPORTANT TERMS)

Supernova

• ఒక నక్షత్రం పేలిపోవడం.

Pulsar

• వేగంగా భ్రమణం చేసే Neutron Star.

Black Hole

• అత్యంత బలమైన గురుత్వాకర్షణ కలిగిన అంతరిక్ష ప్రాంతం; అక్కడి నుండి కాంతి కూడా బయటకు రాలేదు.

Van Allen Radiation Belts

• భూమిని చుట్టుముట్టిన ఆవేశిత కణాల 2 సమకేంద్ర వలయాలు.