ਇਸ ਪੋਸਟ ਵਿੱਚ Science & Technology Current Affairs in Punjabi ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੱਕੀਆਂ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਮਿਸ਼ਨ, ਨਵੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਪਡੇਟ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ SSC, RRB NTPC, UPSC, Railway, State PSC ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ। ਇਹ Science & Technology Current Affairs in Punjabi ਨੋਟਸ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦੌਰਾਨ ਤੇਜ਼ ਰਿਵਿਜ਼ਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Table of Contents
SpaDeX (Space Docking Experiment)
SpaDeX (Space Docking Experiment) ISRO ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਘੱਟ ਖਰਚ ਵਾਲਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਮਿਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ rendezvous, docking ਅਤੇ undocking ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਛੋਟੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਵਰਤੇ ਗਏ:
- SDX01 (Chaser)
- SDX02 (Target)
ਹਰ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਦਾ ਵਜ਼ਨ ਲਗਭਗ 220 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਹੈ।
ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ 474 ਕਿਮੀ ਉਚਾਈ ਵਾਲੇ Low Earth Orbit ਵਿੱਚ 55° inclination ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
Launch
- 30 ਦਸੰਬਰ 2024 – PSLV-C60 ਰਾਕੇਟ ਰਾਹੀਂ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਸੈਟੇਲਾਈਟਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ 10–20 ਕਿਮੀ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ rendezvous ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
Docking
- 16 ਜਨਵਰੀ 2025 – ਲਗਭਗ 15 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੋਂ ਸਹੀ ਮੈਨੂਵਰ ਕਰਕੇ docking ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਕੀਤੀ ਗਈ।
Undocking
- 13 ਮਾਰਚ 2025 – undocking ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਮਾਨੀਟਰਿੰਗ ਬੈਂਗਲੁਰੂ, ਲਖਨਊ ਅਤੇ ਮੌਰੀਸ਼ਸ ਗ੍ਰਾਊਂਡ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।
Payload
- PS4-Orbital Experiment Module (POEM) ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ।
- ਇਹ PSLV ਰਾਕੇਟ ਦੇ spent fourth stage ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਹੱਤਤਾ
ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ docking ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਚੌਥਾ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ।
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸਿਰਫ਼:
- USA
- Russia
- China
ਦੇ ਕੋਲ ਸੀ।
Axiom Mission 4 (Ax-4)
Axiom Mission 4 (Ax-4) ਇੱਕ private crewed spaceflight mission ਹੈ ਜੋ International Space Station (ISS) ਵੱਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ।
ਇਹ ਮਿਸ਼ਨ Axiom Space, SpaceX ਅਤੇ NASA ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
Launch
- 25 ਜੂਨ 2025 – Kennedy Space Center ਤੋਂ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
Crew Members
- Commander: Peggy Whitson (USA) – ਪੰਜਵੀਂ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਯਾਤਰਾ
- Pilot: Shubhanshu Shukla (ISRO, India) – ਪਹਿਲੀ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਯਾਤਰਾ
- Crew: Slawosz Uznanski-Wisniewski (Poland)
- Crew: Tibor Kapu (Hungary)
Rocket: Falcon-9
ਖਾਸ ਗੱਲ
ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ Crew Dragon Grace capsule ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਭਵਿੱਖ ਦੇ Moon ਅਤੇ Mars exploration missions ਲਈ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋਵੇਗਾ।
Third Launch Pad
ISRO Satish Dhawan Space Centre, Sriharikota ਵਿੱਚ Third Launch Pad (TLP) ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਹ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਭਾਰੀ ਰਾਕੇਟਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ:
- Next Generation Launch Vehicle (NGLV)
ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਉਦੇਸ਼
- Launch capacity ਵਧਾਉਣਾ
- ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਅਧੁਨਿਕ ਰਾਕੇਟ ਲਾਂਚ ਕਰਨਾ
- Gaganyaan human spaceflight mission ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣਾ
SSLV Launch Complex
Small Satellite Launch Vehicle (SSLV) ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ launch complex ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਥਾਨ
- Kulasekarapattinam, Tuticorin District, Tamil Nadu
NISAR Mission
NISAR (NASA-ISRO Synthetic Aperture Radar) ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਾਂਝਾ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਮਿਸ਼ਨ ਹੈ।
ਇਹ NASA ਅਤੇ ISRO ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਪਹਲ ਹੈ।
Launch
- 30 ਜੁਲਾਈ 2025 – Satish Dhawan Space Centre ਤੋਂ ਲਾਂਚ।
ਵੇਰਵੇ
- Weight: 2392 kg
- Rocket: GSLV Mk II (GSLV-F16)
ਖਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ
ਇਹ dual-frequency radar ਵਾਲਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ Earth observation satellite ਹੈ।
- L-band (24 cm)
- S-band (12 cm)
Orbit
- 747 km Sun-synchronous orbit
- Orbital period: 100 minutes
- Repeat cycle: 12 days
ISRO Major Launches 2025
100th Launch
- Mission: GSLV-F15 / NVS-02
- Date: 29 January 2025
- Payload: NavIC Navigation Satellite
- Orbit: GTO
- Mass: 2250 kg
101st Launch
- Mission: PSLV-C61 / EOS-09
- Date: 18 May 2025
- Orbit: Sun-Synchronous Polar Orbit
- Mass: 1696 kg
CROPS (Compact Research Module for Orbital Plant Studies)
CROPS ਇੱਕ unmanned experimental module ਹੈ ਜੋ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਵਰਧੀ ‘ਤੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
CROPS-1 Mission
ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ seed germination ਅਤੇ plant growth ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ।
Platform
- POEM-4 (PSLV-C60 mission)
Plant Used
- Cowpea (Vigna unguiculata)
Space Analog Mission
ISRO ਨੇ Ladakh ਦੇ Tso Kar Valley ਵਿੱਚ Space Analog Mission ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਰਗਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਬਣਾਕੇ ਕਈ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
CMS-03 Communication Satellite
- Launch Vehicle: LVM3-M5
- Date: 2 November 2025
- Satellite: CMS-03 (GSAT-7R)
ਵੇਰਵੇ
- Weight: ਲਗਭਗ 4400 kg
ਮਹੱਤਤਾ
ਇਹ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਰੀ communication satellite ਹੈ।
Coverage
- Indian Ocean Region ਅਤੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰ।
Operational Life
- 15 ਸਾਲ
New Exoplanet Discovery
Physical Research Laboratory (PRL), Ahmedabad ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ exoplanet ਖੋਜਿਆ।
Planet
- TOI-6038A b
Features
- Sub-Saturn size planet
- Mass: 78.5 Earth masses
- Radius: 6.41 Earth radii
Samudrayaan Mission
Samudrayaan Mission ਭਾਰਤ ਦਾ deep ocean exploration mission ਹੈ।
Goal
- 6000 ਮੀਟਰ ਗਹਿਰਾਈ ਵਿੱਚ 3 ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਭੇਜਣਾ
Operational Endurance
- 12 ਘੰਟੇ
Emergency Support
- 96 ਘੰਟੇ
Vehicle
- MATSYA-6000
Developed by
- NIOT (National Institute of Ocean Technology), Chennai
Scramjet Engine Test
DRDL Hyderabad ਵਿੱਚ Active-Cooled Scramjet combustor ਦੀ ਸਫਲ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ।
- Ground testing: 1000 seconds ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਚੱਲੀ।
India Space Vision
- 2027: Gaganyaan – ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ human spaceflight mission
- 2028: Chandrayaan-4 lunar sample return mission
- 2032: NGLV reusable launch vehicle
- 2035: Bharatiya Antariksha Station
- 2040: ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਚੰਦ ‘ਤੇ ਭੇਜਣ ਦਾ ਟਾਰਗੇਟ
SPHEREx Telescope
NASA SPHEREx Space Telescope ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
Goal
- Big Bang ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ।
Mission
- 450 million galaxies ਦਾ ਮੈਪ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ।
Awards & Achievements
Dr Tessy Thomas – “Missile Woman of India”.
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 8th Dr Paulos Mar Gregorios Award 2025 ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
Skyroot Space Developments
Prime Minister Narendra Modi ਨੇ Hyderabad ਵਿੱਚ Skyroot Infinity Campus ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ।
ਨਾਲ ਹੀ Vikram-I orbital rocket ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
Earlier
- 2022: Vikram-S sub-orbital rocket launch
DRDO Rocket Sled Test
fighter aircraft ਦੇ escape system ਲਈ high-speed rocket sled test ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
Location
- Terminal Ballistics Research Laboratory, Chandigarh
Climate Research
ARIES (Nainital) ਅਤੇ ISRO SPL (Thiruvananthapuram) ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ Asian Summer Monsoon ਦੌਰਾਨ vertical air motion ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।
BlueBird Block-2 Satellite
ISRO ਨੇ LVM3-M6 ਰਾਕੇਟ ਨਾਲ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ।
Purpose
- Direct-to-mobile satellite connectivity
Hansa-3 (NG) Aircraft
Dr Jitendra Singh ਨੇ ਦੇਸੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਬਣਿਆ Hansa-3 (NG) trainer aircraft ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ।
Features
- Two-seater aircraft
- Pilot training (PPL & CPL)
Galaxy Discovery
NCRA-TIFR Pune ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ Alaknanda galaxy ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ।
GlowCas9
Bose Institute, Kolkata ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ GlowCas9 ਨਾਮ ਦਾ protein ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।
Feature
- Gene editing ਦੌਰਾਨ ਇਹ protein ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
Hydrogen Water Taxi
ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ hydrogen-powered water taxi ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।
Location
- Varanasi, Uttar Pradesh
Built by
- Cochin Shipyard Ltd
Indigenous Microprocessor
DHRUV64
- ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ 1.0 GHz 64-bit RISC-V microprocessor
Developed by
- C-DAC
NASA MAVEN Mission
NASA ਦਾ MAVEN orbiter
6 December 2025 ਨੂੰ Mars ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਣ ਦੌਰਾਨ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ।
Supercomputers
- PARAM Rudra – IIT Patna
- PARAM Shakti – IIT Madras
Other Important Updates
- India Mobile Congress 2025 – New Delhi
- International Astronautical Congress 2025 – Sydney
- ACOSTI – Blue Economy projects launched
- CSIR Scheme approved – ₹2277.397 crore
- Dr Geetha Vani Rayasam – Director, CSIR-NIScPR
- ਭਾਰਤ ਦੀ space economy 2033 ਤੱਕ $44 billion ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।